Η κορτιζόνη, ή αλλιώς κορτικοστεροειδή, αποτελεί ισχυρό φάρμακο που χρησιμοποιείται ευρέως για την αντιμετώπιση φλεγμονωδών και αυτοάνοσων νοσημάτων. Παρότι είναι εξαιρετικά αποτελεσματική στη μείωση της φλεγμονής και στον έλεγχο των συμπτωμάτων, η μακροχρόνια χρήση της συνοδεύεται από σημαντικές παρενέργειες, οι οποίες δεν πρέπει να παραγνωρίζονται.
Τι είναι η κορτιζόνη;
Η κορτιζόνη είναι ένα συνθετικό στεροειδές που μιμείται τη δράση της φυσικής κορτιζόλης, μιας ορμόνης που παράγεται από τα επινεφρίδια. Χρησιμοποιείται σε πολλές μορφές — από χάπια και ενέσεις έως κρέμες και εισπνεόμενα σκευάσματα.
Πότε χρησιμοποιείται μακροχρόνια;
Η μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης είναι συνήθης σε χρόνιες καταστάσεις όπως:
- Ρευματοειδής αρθρίτιδα
- Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος
- Άσθμα και ΧΑΠ
- Φλεγμονώδη νοσήματα του εντέρου (π.χ. νόσος Crohn, ελκώδης κολίτιδα)
- Νεφρωσικό σύνδρομο
- Δερματολογικές παθήσεις (π.χ. ψωρίαση)
Αν και η αρχική ανταπόκριση στη θεραπεία είναι συχνά εντυπωσιακή, με την πάροδο του χρόνου αρχίζουν να εμφανίζονται επιπλοκές.
Κύριες Παρενέργειες της Μακροχρόνιας Χρήσης
1. Οστεοπόρωση
Η μακροχρόνια χρήση κορτιζόνης επηρεάζει την απορρόφηση του ασβεστίου και τη λειτουργία των οστεοβλαστών, οδηγώντας σε απώλεια οστικής πυκνότητας και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων. Συνιστάται η χορήγηση συμπληρωμάτων ασβεστίου και βιταμίνης D, καθώς και τακτικός έλεγχος με μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA).
2. Καταστολή του ανοσοποιητικού
Η κορτιζόνη μειώνει την απόκριση του ανοσοποιητικού συστήματος, καθιστώντας τον ασθενή πιο ευάλωτο σε λοιμώξεις — από απλά κρυολογήματα έως σοβαρές βακτηριακές ή μυκητιασικές λοιμώξεις.
3. Σακχαρώδης διαβήτης
Η κορτιζόνη αυξάνει τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει προϋπάρχοντα διαβήτη ή να προκαλέσει την εμφάνισή του (στεροειδικός διαβήτης), ειδικά σε ασθενείς με προδιαβήτη.
4. Υπέρταση και καρδιαγγειακοί κίνδυνοι
Η μακροχρόνια χρήση σχετίζεται με κατακράτηση νατρίου και υγρών, οδηγώντας σε αυξημένη αρτηριακή πίεση. Επιπλέον, επηρεάζει τα λιπίδια και αυξάνει τον καρδιοαγγειακό κίνδυνο.
5. Αύξηση βάρους και σύνδρομο Cushing
Η συχνότερη ανεπιθύμητη ενέργεια είναι η αύξηση βάρους, ιδίως στο πρόσωπο, τον αυχένα και την κοιλιά. Εμφανίζεται η χαρακτηριστική “σεληνοειδής” όψη προσώπου και λιποδυστροφία, παρόμοια με το σύνδρομο Cushing.
6. Μυϊκή αδυναμία και ατροφία
Οι κορτικοστεροειδείς προκαλούν διάσπαση της μυϊκής πρωτεΐνης, οδηγώντας σε μυϊκή αδυναμία και σε σοβαρές περιπτώσεις σε προϊούσα μυοπάθεια.
7. Διαταραχές ψυχικής υγείας
Συμπτώματα όπως αϋπνία, ευερεθιστότητα, άγχος και ακόμα και ψύχωση μπορεί να εμφανιστούν, ιδιαίτερα σε υψηλές δόσεις ή σε ευάλωτα άτομα.
Τι Μπορείτε να Κάνετε
- Ιατρική παρακολούθηση
Πάντα υπό ιατρική καθοδήγηση. Ο γιατρός καθορίζει τη δόση και τη διάρκεια, ενώ παρακολουθεί πιθανές επιπλοκές. - Χρήση της ελάχιστης αποτελεσματικής δόσης
Στόχος είναι η χρήση της μικρότερης δυνατής δόσης για το μικρότερο χρονικό διάστημα. - Σταδιακή διακοπή
Η απότομη διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε επινεφριδική ανεπάρκεια. Πάντα απαιτείται σταδιακή μείωση. - Υγιεινή διατροφή και άσκηση
Η σωστή διατροφή με μειωμένο νάτριο και ζάχαρη, η σωματική άσκηση και η λήψη ασβεστίου είναι ζωτικής σημασίας. - Εμβολιασμός
Ο ετήσιος αντιγριπικός εμβολιασμός και το εμβόλιο πνευμονιόκοκκου είναι ιδιαίτερα σημαντικά για ανοσοκατεσταλμένα άτομα.
Συμπέρασμα
Η κορτιζόνη αποτελεί ένα απαραίτητο και σωτήριο φάρμακο σε πολλές χρόνιες παθήσεις. Ωστόσο, η μακροχρόνια χρήση της δεν είναι χωρίς συνέπειες. Η ενημέρωση του ασθενούς, η προληπτική παρακολούθηση και η στενή συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό μπορούν να ελαχιστοποιήσουν τους κινδύνους και να διατηρήσουν την ποιότητα ζωής.